06 May 2014

[eo] Pri la uzado de -intus en Esperanto

de Ferdinand Cesarano

Tute sencohavas -intus. La formo "XXXX-intus" egalas al "estus XXXX-inta". Ni memoru ke participo, samkiel ĉiu alia adjektivo, povas esti verbigita kiam ĝi kunrolas kun "esti". Plue, "Vi ne devintus paroli tiel" ("Vi ne estus devinta paroli tiel") signifas malsame al "Vi ne devis paroli tiel" kaj al "Vi ne devus paroli tiel".

Flank-noto: ĉe la verbo "devi", la kondicionala formo ne kreas kondiĉo-dependan deklaron; ĝi nur mildigas la deklaron. Alivorte: oni povas diri "Mi devus fari tion" sen doni ajnajn kondiĉojn, ĉar "devus" estas nur milda versio de "devas"; do "Mi devus fari tion" rilatas al "Mi devas fari tion" per la plia mildeco. (La kondicionalo same funkcias ĉe la verbo "voli": "Mi volus havi tion" estas plejofte ne kondiĉo-dependa, sed simple la versio pli milda (do pli ĝentila) de "Mi volas havi tion".)

Do por pritrakte plej ĝenerale la formon "XXXX-intus", mi uzos verbojn aliajn al "devi" por uzi verbojn kies kondicionalo ja fakte estas kondiĉo-dependa.

Vidu la frazon "Se vi vizitintus min, mi ĝojintus." ("Se vi estus vizitinta min, mi estus ĝojinta.") Imagu ke vi feriis en mia urbo, kaj ke tiu ferio jam finiĝis. Sed vi dum tiu ferio via ne vizitis min. Tiuokaze, mi eble dirus la cititan frazon. Mi ne povas diri tiurilate "Mi ĝojus se vi vizitus min", ĉar jam pasis la okazo por la eventuala vizito. Mi devas meti la tutan aferon al en la pasinteco.

Do, por ke estu pasintecigita la kondiĉo, "se vi vizitus min" estiĝas "se vi estus (tiam) vizitinta min". Kaj por ke estu pasintecigita la rezulto, "mi ĝojus" estiĝas "mi estus (tiam) ĝojinta".

Ni do vidas ke -intus nomas pasintan kondiĉon priparolatan post kiam jam pasis la okazo por plenumi la koncernan kondiĉon.

Revenante al "devi", mi menciu ke "Vi ne devus paroli tiel" signifas ĝenerale, estante aplikebla al la nuno, al la pasinteco, kaj al la estonteco. Sed "Vi ne devintus paroli tiel" ("Vi ne estus (tiam) devinta paroli tiel") indikas specife okazon pasintan kiam vi ja tiel parolis.